De techniek staat voor niets. Nu niet, maar tien of vijftien jaar geleden ook al niet. “Oplossingen met domotica bestaan al een tijdje. Toch willen ze maar niet echt doorbreken. Eenvoudigweg omdat ze door instellingen te veel worden gezien als een technisch fenomeen.” En: “Of het nu gaat om een wooncorporatie of een zorginstelling, over het algemeen wordt een domotica-project veel te technisch ingestoken. Maar de techniek is in feite helemaal niet zo bijzonder. Die werkt wel. Domotica is juist vooral een organisatorisch probleem.”

De woorden zijn respectievelijk van Jan Rietsema en Nico van den Brink, innovatieadviseurs bij Syntens. Van den Brink heeft ervaring met tien domotica-projecten, zowel intramuraal als extramuraal. Hij helpt onder meer programma’s van eisen op te stellen en geeft input voor de onderbouwing van business cases. Rietsema leidt een team van innovatieadviseurs human health. Voorheen was hij werkzaam op het raakvlak van zorg enerzijds en toepassing van medische technologie anderzijds. De twee noemen drie valkuilen die kunnen worden veranderd in een springplank richting succesvolle domotica.

 

Organisatie in plaats van techniek
Van den Brink: “Instellingen zitten nogal eens aan te hikken tegen de ontwikkeling van domotica. Het is zo’n moeilijk technisch verhaal. Dat is een verkeerde uitgangspositie. Het is niet de techniek die het moeilijk maakt, het is dikwijls je eigen organisatie die problemen oplevert. Hoe richt ik mijn organisatie in op de technische verworvenheden? Wie hebben het nodig? Hoe gaan we het inbedden? Als je dat soort zaken helder voor ogen hebt, kun je de techniek er vrij geruisloos bij laten aansluiten.”
Rietsema: “Je moet allereerst kijken naar het zorgmodel dat jouw organisatie wil bieden. Wat is bijvoorbeeld de visie van de zorgaanbieder ten aanzien van veiligheid? Volstaan we met het observeren van cliënten? Of willen we bijvoorbeeld ook contact kunnen hebben en interveniëren? Vanuit de visie stel je de domoticafuncties vast en daar richt je vervolgens je domoticasysteem op in.

 

Vaak wordt domotica gezien als iets additioneels. Als iets wat je toevoegt aan je organisatie. Maar het moet er juist een onderdeel van vormen. Dan zullen de totale kosten ook lager zijn. Nu is de praktijk meestal nog dat domotica in een te laat stadium om de hoek komt kijken. Ik zou zeggen: neem het onderwerp bijvoorbeeld al mee op het moment dat de bouwplannen worden opgesteld. Als je dán je ict-infrastructuur in het verhaal kunt integreren, zullen de investeringen lager uitvallen.”

Van den Brink: “Wij adviseren ook om zoveel mogelijk gebruik te maken van bestaande technologie. Ontwikkel ze niet zelf als het niet nodig is, vind niet opnieuw het wiel uit. Een voorbeeld van combinaties die je kunt maken binnen een bestaande infrastructuur? Neem nu de extramurale organisatie die bijvoorbeeld alarmering, vervanging van lampjes of werk in de tuin biedt. Sluit als zorginstelling contracten af met plaatselijke MKB’ers om die diensten te verrichten. Denk aan zelfstandigen, denk aan cateraars, denk aan vervoerders. Kijk, als individuele organisatie krijg je je domotica vaak niet rond gerekend.  Een infrastructuur voor alarmering alléén is onbetaalbaar. Maar die alarmering onderbrengen in een infrastructuur voor nog veel meer diensten, ja, dát is interessant. Met andere organisaties bundel je daarbinnen facilitaire diensten, zorgdiensten, content, videocommunicatie en ga maar door. En over videocommunicatie gesproken: als je die dienst hebt om ‘Goedemorgen’ te zeggen tegen de cliënt, waarom zou je de techniek dan niet óók gebruiken voor een boodschappendienst en de mogelijkheid een taxi te bestellen?”
Rietsema: “Mijn boodschap aan ict-leveranciers, dienstenleveranciers en anderen: verkoop bij wijze van spreken niet alleen een doosje. Verkoop dat doosje als integraal onderdeel van een bredere dienstverlening. Dat is aanzienlijk efficiënter. En voor de volledigheid: heb je het over samenwerking, dan heb je het over samenwerking tussen zorginstellingen en MKB’ers en ook tussen MKB’ers onderling.”

 

Mensen met elkaar verbinden
Van den Brink: “Het is een groter probleem mensen met elkaar te verbinden en mensen aan diensten te koppelen dan allerlei technieken aan elkaar te knopen. Uiteindelijk is het de mens die ermee moet werken of die ervan moet profiteren.

Ketendigitalisering is tegenwoordig een gevleugeld begrip. Maar vergeet niet dat er achter dat begrip wel mensen zitten. Natuurlijk, het is schitterend dat de cliënt via telecommunicatie een verpleegkundige kan oproepen. Maar wat doet de verpleegkundige er vervolgens mee? Juist omdat het uiteindelijk mensenwerk is, verdient het aanbeveling zoveel mogelijk groepen te betrekken bij de ontwikkeling van domotica en ook de consequenties ervan voor de organisatie. Van medewerkers tot patiëntengroepen en van installateurs tot bewoners.”

Rietsema: “De ontwikkeling van domotica moet beginnen bij de zorgverlener. Die ziet er op toe dat de gebruiker niet uit het oog wordt verloren. Gaat een MKB’er onafhankelijk van de zorginstelling aan de slag, dan bestaat de kans dat er een prachtige innovatie wordt ontwikkeld waarmee bijvoorbeeld de medewerker uit de voeten kan maar die bij de patiënt in het laatje terechtkomt. Of het nu gaat om selfmanagement bij suikerziekte of om een apparaat voor beveiliging, zodra de cliënt een rol krijgt bij de bediening ervan, moet de ontwikkeling van de dienst of het product  plaatsvinden in overleg met de uiteindelijke gebruiker.”
Van den Brink: “Laat de ontwikkeling niet over aan bijvoorbeeld installatiebureaus, maar aan iemand met kennis van zorg. Heb je het over ketendigitalisering, dan ben ik ook voorstander van een dienstenregisseur, mét een zorgachtergrond welteverstaan. Die ziet toe op een gestroomlijnde gang van zaken. Wie doet wat? En hoe verloopt dat zo efficiënt mogelijk?”

 

Financiering
Van den Brink: “Bij de ontwikkeling van domotica zie je vaak projecten van individuele partijen die worden gesubsidieerd. Zodra de financiering is afgelopen, komt het stil te liggen, ongeacht het feit of het project nu succesvol is of niet. Er hangt geen ‘business case’ achter.
Wij zeggen bijvoorbeeld tegen het MKB: met samenwerking en ketendigitalisering kun je het betaalbaar houden. De kans daarop is althans groter dan wanneer allerlei partijen afzonderlijk de markt bestoken. Zeker, samenwerken is ook een kwestie van geven en nemen, maar besef wel dat je grotere kansen hebt, dat je een rendabel product levert en dat het interessant wordt voor zorgorganisaties wanneer je gezamenlijk optrekt.”

 

Over Syntens
MKB’ers wijzen op ‘business opportunities’ en helpen met business cases. Dat is de rol die Syntens kan bekleden voor ondernemingen die geïnteresseerd zijn in ontwikkeling van domotica. Het innovatienetwerk voor ondernemers brengt bedrijven in contact met de juiste partijen, begeleidt ze op de markt en zet aan tot innovaties. De partners kunnen zorgorganisaties of andere MKB’ers zijn. Het kan ook gaan om kennisinstellingen op het vlak van domotica, zowel in binnen- als buitenland. Te denken valt aan Vilans, hht kenniscentrum dat de kwaliteit van leven van mensen met beperkingen verbetert.

 

Auteur: Gerben Stolk, freelance journalist

 

(Dit artikel verscheen eerder in nr. 6/2007 van ICTzorg magazine)