Op kraamvisite bij een nieuw achterkleinkind. Dat was tot voor kort onmogelijk voor mevrouw Jansen. Zij woont sinds enkele jaren in een verpleeghuis en ze kan niet meer zelfstandig bij haar familie op bezoek. Sinds begin 2006 heeft zij een ‘telecontact’: een verbinding waarmee ze via haar televisie contact kan maken met haar dochter. Zo kan ze toch de belangrijke gebeurtenissen volgen zonder fysiek aanwezig te zijn.

 

Prismant volgde een jaar lang tien bewoners en hun mantelzorgers die het concept uitproberen. Een mooi stukje technologie dat meer aandacht verdient.

 

Begin 2006 is het project Telecontact in het verpleeghuis gestart in de verpleeghuizen Sensire Den Ooiman in Doetinchem en Sutfene, lokatie Slingerbosch in Zutphen. Met één druk op de knop kan de verpleeghuisbewoner contact leggen met een mantelzorger. Via een camera en televisie kunnen zij elkaar zien en spreken. Bonnes Venema, bestuurder van Sutfene: "Wij zijn van mening dat welzijn en welbevinden van bewoners een directe relatie heeft met zorgconsumptie: een bewoner die zich prettig voelt zal minder snel een beroep doen op zorg. Om dit welzijn te ondersteunen, bieden Sutfene en Sensire Telecontact aan."

 

Aan de hand van vooraf opgestelde criteria is een doelgroep voor Telecontact bepaald. Bewoners moeten in ieder geval een stabiele gezondheidssituatie hebben, langer dan een jaar zorg ontvangen, hun cognitieve vaardigheden moeten intact zijn en er moet voldoende privacy voor contact zijn.

 

Annette Fritschy, directeur van verpleeghuis Den Ooiman: "Bewoners waren unaniem enthousiast over Telecontact op zich. Toch gaven enkelen aan dat het voor hen geen directe meerwaarde had. Dus waren we benieuwd voor wie het dan wél een meerwaarde had." Zo gaven de bewoners aan dat er een wederzijdse behoefte aan contact en motivatie tot contact moest zijn. Of, zoals een bewoner aangaf: "M’n dochter is zo druk, druk druk, ik wil haar hier niet mee lastig vallen."

 

Een andere voorwaarde is de afstand tot de mantelzorger. Fritschy: "Veel mantelzorgers wonen bij het verpleeghuis om de hoek en lopen dagelijks even binnen. Het gaat juist om die zoon of dochter die veel verder woont: in de Randstad, of in Frankrijk." Ook de frequentie van contact is van belang: hoe meer contact bewoners met hun familie hebben, hoe minder Telecontact kan bijdragen.

 

Het merendeel van de bewoners geeft aan dat Telecontact niet van invloed is geweest op hun welbevinden. Bewoners voelen zich niet prettiger mét Telecontact dan zonder. Maar de dienst heeft wel een duidelijke meerwaarde voor bewoners. "We kunnen elkaar zien! En dan bedoel ik niet alleen m’n dochter, maar ook de kleinkinderen, de verbouwing van de keuken. En ik kan met speciale dagen als kerst ‘aanschuiven’", aldus een van de bewoners. Telecontact heeft dus een meerwaarde boven gewoon telefonisch contact. Ook de mantelzorgers geven aan dat het een extra dimensie in het contact is: "Alles wat bijdraagt aan een betere kwaliteit van leven van de bewoner heeft een positieve invloed op ons!". De laatste drie maanden van het project is er bijna 100 uur contact geweest via Telecontact. Bewoners nemen vaker initiatief tot contact dan mantelzorgers. Zij belden 70 uur en 30 minuten naar hun familie. Omgekeerd zochten mantelzorgers 25 uur en 52 minuten contact met de bewoners.  

 

Verondersteld werd dat medewerkers het positief zouden ervaren als bewoners minder beroep op hen doen. Dit in verband met de vaak hoge werkdruk. Medewerkers van beide locaties geven echter aan dat er geen effect van Telecontact merkbaar is op de zwaarte van hun werkzaamheden. Een andere vooronderstelling was dat Telecontact invloed heeft op de zorgvraag of zorgbehoefte van een bewoner. Als een bewoner zich prettig voelt, zal hij minder een beroep doen op de medewerkers.

 

Uit het onderzoek blijkt dat de gezondheidstoestand van de bewoners stabiel is gebleven. Zowel bewoners als mantelzorgers als medewerkers geven aan dat de zorgvraag niet in positieve of negatieve zin is veranderd door het gebruik van Telecontact. Het kan wel zijn dat Telecontact heeft bijgedragen aan het stabiel blijven van de gezondheidssituatie.

 

Geen verbetering van welbevinden, maar wel een meerwaarde. Zijn er nog meer positieve bevindingen? Venema: "Tijdens het onderzoek is een aantal andere voorwaarden aan het licht gekomen die essentieel zijn bij het wel of niet gebruiken van Telecontact. Heel simpel: technische storingen zijn reden geweest om te stoppen. Je moet dus zorgen dat de techniek vlekkeloos werkt en problemen snel opgelost worden.

 

Daarnaast mogen de kosten niet te hoog zijn." Fritschy vult aan: "Hoe kunnen we Telecontact voor meer bewoners geschikt maken? De medewerkers leveren daarin toch een belangrijke bijdrage: zij kunnen bewoners motiveren tot gebruik, gebruik begeleiden en stimuleren. Ook moeten we de introductie van Telecontact visueler en tastbaarder maken met bijvoorbeeld een proefopstelling waar mensen kunnen oefenen."

 

De verwachting is dat voor de aankomende generatie ouderen mogelijkheden als Telecontact en het gebruik van nieuwe media steeds vanzelfsprekender worden. Daarmee zal ook de vraag naar dit soort technologieën groeien. Telecontact is een voorbeeld van een innovatie waarbij de gegevens uit de pilot worden gebruikt voordat tot verdere uitrol wordt besloten. De ervaringen die nu opgedaan zijn, worden gebruikt om het product verder te verbeteren.

 

Beide bestuurders zijn het erover eens: het is een leerzaam traject geweest, het positieve gevoel overheerst. Sensire en Sutfene gaan mogelijkheden onderzoeken om het product toe te voegen aan de diensten die ze op dit moment al bieden. Bewoners en mantelzorgers die dat willen, moeten de mogelijkheid krijgen om via deze nieuwe manier van communiceren bij elkaar op bezoek te gaan. 

 

Meetinstrumenten
Prismant gebruikte diverse meetinstrumenten om de tien bewoners een jaar lang te volgen. De vragenlijst ‘Zicht op eigen leven’ (Actiz) is twee maal bij de bewoners in mondelinge interviews afgenomen om een beeld te krijgen van hoe zij in het leven staan. De mantelzorgers kregen ook bij het begin en einde een vragenlijst, onder andere over welbevinden en autonomie van bewoners.

 

Gedurende het jaar zijn er vier metingen van de bewoners vastgelegd in RAIview. Hiermee is inzicht verkregen in het verloop van de zorgzwaarte en lichamelijk en geestelijk welbevinden van de bewoners. Prismant voerde gesprekken met medewerkers van Sensire en Sutfene. Tot slot zijn de belgegevens van Telecontact verzameld.

 

Auteurs:Joris Stavenuiter en Sorien Kleefstra, medewerkers van Prismant

 

Dit artikel verscheen eerder in ICTzorg magazine, nr. 4  juli/augustus 2007