De kennis en middelen om telezorg in de thuiszorg succesvol in te voeren zijn beschikbaar. Het is nu aan de thuiszorginstellingen om actie te ondernemen.

De positie die thuiszorgorganisaties in de zorgverlening innemen zal de komende jaren drastisch veranderen. Daarbij spelen een aantal maatschappelijke ontwikkelingen een belangrijke rol.

 

Allereerst kalft de onderkant van de thuiszorg af door de invoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning. Voor thuiszorgorganisaties is het haast onmogelijk om te concurreren met schoonmaakbedrijven, die met veel lagere loonkosten te maken hebben en daarom met veel lagere tarieven kunnen werken. Op dit moment zijn vergunningen nog veelal toegekend aan bestaande thuiszorgorganisaties, maar of dit in de nabije toekomst ook zo blijft, is maar zeer de vraag.

 

De druk om patiënten eerder na huis te krijgen na een opname in het ziekenhuis neemt toe. De toename van behandelingsmogelijkheden, vergrijzing en de groei van het aantal chronische patiënten leggen een toenemende druk op ziekenhuiscapaciteit. Daarom worden behandelde patiënten zo snel mogelijk ontslagen, waardoor thuiszorgorganisaties geconfronteerd worden met een stijgende vraag naar zorg. Deze extra vraag zal voornamelijk liggen op het gebied van hoogwaardige zorgdiensten, zoals bewaking op afstand, acuut ingrijpen bij complicaties, wondverzorging en toedienen van medicijnen.

 

De druk om zorgbehoevenden langer thuis te laten wonen neemt toe. Het overheidsbeleid, onder andere vastgelegd in de WMO, is er op gericht om mensen zo lang mogelijk aan de samenleving deel te laten nemen, onder andere door ouderen en chronisch zieken langer in hun eigen leefomgeving te laten wonen. Ook wachtlijsten leiden tot een langer, noodgedwongen, thuisverblijf. Daar komt bij dat mensen zo lang mogelijk thuis willen blijven wonen. Telezorg en technische voorzieningen in de woning bieden steeds meer mogelijkheden daartoe.

 

Thuiszorg zal vaker onderdeel zijn van ketenzorg. De consument wordt mondiger, waardoor hij steeds meer zelf bepaalt bij wie hij welke zorg afneemt. Zorgverleners specialiseren zich verder, waardoor ook het zorgaanbod verandert. Om in het licht van al deze veranderingen zorg efficiënt te kunnen leveren wordt samenwerking tussen zorgverleners belangrijker.

 

Volgens TNO vragen deze ontwikkelingen om een nieuwe positionering van de thuisorganisaties: meer hoogwaardige zorg in zorgketens en minder schoonmaakwerk.

 

Telezorg kan hierbij een belangrijke rol spelen. Bewaking op afstand van patiënten die uit het ziekenhuis komen en van ouderen die langer thuis blijven wonen,  kan alleen gerealiseerd worden met behulp van telezorg. Telezorg is ook noodzakelijk ter ondersteuning van samenwerking in de keten. Specialisten en huisartsen kunnen dan efficiënt zorg bieden op afstand. Dit betreft niet alleen directe communicatie met een patiënt thuis, maar ook het overal beschikbaar hebben van het dossier.

 

De afgelopen jaren zijn veel onderzoeken gedaan met behulp van pilots op het gebied van telezorg. Er is voornamelijk gekeken naar de mogelijkheden en effecten van telezorg. Uit de praktijk blijkt dat het lastig is om door te groeien naar grootschalige invoering van telezorg op basis van deze pilots. De eisen die gesteld worden aan een onderzoek en aan grootschalige invoering van telezorg zijn zeer verschillend. Bij een onderzoek is het vooral belangrijk wat er wordt gerealiseerd, het hoe is hieraan ondergeschikt; de schaalbaarheid, kosten en de stabiliteit van de techniek zijn minder belangrijk.

 

De tweede reden waarom doorgroei lastig is, is dat een onderzoek een beperkte looptijd heeft en daarom naast de bestaande zorgverlening ingericht wordt en er minder op toekomstvastheid wordt gelet. Een laatste belemmering is het verschil in financiering. Onderzoeken worden eenmalig gefinancierd, vaak deels op basis van subsidies, terwijl een implementatie reguliere financiering vereist.

 

Ondanks de lastige doorgroei zijn deze projecten van groot belang. Ze hebben een hoop waardevolle informatie opgeleverd over wat gebruikers nuttig en acceptabel vinden en welk effect telezorg kan hebben op de zorgverlening. Zo blijkt bijvoorbeeld uit het project Viedome dat ook videocommunicatie gezien wordt als persoonlijk contact. Ook zijn verschillende technische oplossingen in de praktijk getest en in een volwassen stadium gekomen. Uit een pilot met het UAS  systeem van TNO is gebleken dat het percentage valse oproepen naar een alarmcentrale drastisch verlaagd kan worden door het inzetten van intelligente techniek. Andere bekende projecten zijn Telesense  en het recentelijk gestarte project Zorggemak .

 

De kennis en middelen om telezorg succesvol te gaan leveren zijn beschikbaar en de eerste grootschalige telezorg implementaties zijn gestart met pilots onder enkele honderden gebruikers. Achmea heeft in samenwerking met enkele ziekenhuizen en Philips de pilot van het project Hartmotief  eind 2006 afgerond. In dit project wordt door TNO onderzocht wat de effecten van telezorg zijn op de kwaliteit van leven en op de kosten voor de behandeling van chronische hartpatiënten. Resultaten van dit onderzoek worden zeer binnenkort verwacht.

 

KPN, Sensire/TZG en Menzis zijn volop bezig met het KOALA project . KOALA richt zich op telezorg voor zowel care als cure van chronisch zieken (CHF, Diabetes en COPD) en ouderen. In dit project wordt de volledige zorgketen voor deze patiënten uitgewerkt en wordt de noodzakelijke technische ondersteuning gerealiseerd. Ook wordt er gewerkt aan reguliere financiering voor deze vorm van telezorg.

 

Uit het voorgaande blijkt dat het belangrijk is voor thuiszorgorganisaties om zich te herpositioneren, dat telezorg hier een belangrijke rol in zal spelen en dat telezorg een volwassen stadium begint te bereiken. Vanzelfsprekend dienen thuiszorgorganisaties te beginnen met het opstellen van een eigen zorgvisie, mede op basis van de lessen die geleerd kunnen worden uit voorgaande onderzoeken. In de praktijk blijkt dit echter een lastige stap.

 

Een belangrijk onderdeel van deze visie is het helder krijgen met welke partijen in de zorg samengewerkt moet worden. Dit kunnen andere zorgverleners in de zorgketen zijn, maar ook andere thuiszorgorganisaties. Door samenwerking is het mogelijk om een completer dienstaanbod te maken en om diensten goedkoper en efficiënter te leveren.

 

Samen met deze partners kan er vervolgens gewerkt worden aan het vaststellen van nieuwe zorgprocessen die geoptimaliseerd zijn voor telezorg en ketenzorg. Een voorbeeld van een nieuw zorgproces is intensieve bewaking van een patiënt die vroegtijdig uit het ziekenhuis ontslagen is. Een belangrijk onderdeel van dit nieuwe zorgproces is het protocol dat beschrijft in welke situatie bijvoorbeeld een huisarts of specialist ingeschakeld moet worden.Daarna kan op basis van de zorgprocessen bepaald worden welke ict-ondersteuning noodzakelijk is.

 

Indien telezorg als onderdeel van de zorgverlening wordt gebruikt, moet het voor alle zorgverleners mogelijk blijven om het zorgdossier in te zien. Digitalisering van het huidige papieren dossier is noodzakelijk om dit op afstand te raadplegen.

 

Een ander voorbeeld waar ict ondersteuning van belang is, is de registratie van de activiteiten van de thuiszorgmedewerkers. Acute huisbezoeken worden nu vaak niet geregistreerd, waardoor de kosten hiervoor niet in rekening worden gebracht. Steeds meer bezoeken zullen ongepland zijn, door de eerder beschreven veranderingen in de zorgverlening van thuiszorgorganisaties. Dit maakt het noodzakelijk om deze registratie te verbeteren.

 

Als uiteindelijk de visie, de partners en de processen helder zijn, is het mogelijk om leveranciers te selecteren die een goede, toekomstvaste oplossing kunnen realiseren. Hierbij is het van belang zoveel mogelijk aansluiting te zoeken bij nationale ontwikkelingen, open standaarden en voorzieningen die al veelvuldig gebruikt worden in andere toepassingen. Voorbeelden hiervan zijn het EPD, telefonie via het IP protocol (VoIP) en breedband Internet voor de consument.

 

Om de eigen toekomstige positie in de zorg veilig te stellen, moeten thuiszorgorganisaties nu actie ondernemen. Als er te lang gewacht wordt, is er wellicht niet voldoende tijd meer op basis van een goed onderbouwde visie partners te vinden en tot nieuwe hoogwaardige dienstverlening te komen.

 

Auteurs: Igor Passchier en Mark Peeters, medewerkers van TNO Informatie- en Communicatietechnologie