Als je op de website van het ministerie van VWS het woord telemedicine intikt kom je een artikel tegen over de hooggespannen verwachtingen van telemedicine.

 

Theo de Vries, hoogleraar aan de Universiteit Twente, voorspelt dat in 2010 zeven procent van het volksgezondheidsbudget wordt besteed aan telemedicine, het verlenen van zorg op afstand met gebruikmaking van ict.  Daarbij noemt hij als voorwaarden dat de starre financiering en organisatie van de zorg op de schop gaan en noemt hij telemedicine een oplossing voor het personeelstekort in de zorg. Het meest opvallende van het artikel is misschien wel de publicatiedatum: 12 augustus 2000.

 

Inmiddels zijn we zeven jaar verder en zouden we hard op weg moeten zijn naar die  7 procent in 2010. Om iets meer gevoel bij het percentage te krijgen, VWS heeft alleen al een begroting van ruim 50 miljard euro aan publieke middelen. (De omvang van de private middelen is moeilijker in te schatten, maar groeiend). Als de voorspelling uit zou komen zou de begroting van VWS in 2010 een bedrag van minstens 3,5 miljard voor zorg op afstand moeten bevatten. Zelfs in de meest optimistische scenario's wordt deze voorspelling in de verste verte niet benaderd.

 

Hoe komt dat? Was de wens de vader van de gedachte en blijkt telemedicine of tele-health helemaal geen toekomst te hebben? Was de voorspelling vooral gebaseerd op het feit dat het technisch kan (`technology push') maar is er helemaal geen behoefte aan? (`market pull')?
Een onderzoek dat Empirica en Flim P&C uitvoerden in april/mei 2007 geeft meer inzicht in de huidige situatie. De marktverkenning over telemonitoring in Nederland werd uitgevoerd in het kader van het EU-Soprano project. Er werden ruim veertig interviews gedaan met personen die vanuit verschillende rollen aktief zijn met tele-Health.

 

Naast een algemeen beeld van de Nederlandse situatie werden enkele toepassingen – Philips Motiva CE, Health Hero Networks’s Health Buddy, Meavita-at-home en KOALA -  nader onder de loep genomen. Hierbij ging het om toepassingen van tele-monitoring waarbij de gemonitorde uitslagen direct naar de applicaties werden gestuurd waardoor dus geen menselijke interface voor invoer nodig was.

 

Het beeld dat uit de interviews ontstaat is dat de ‘awareness’ van de kansen door inzet van tele-health zijn toegenomen. Tele-health kan, mits goed ingezet, een belangrijke bijdrage leveren aan de huidige en vooral toekomstige zorgvraag van consumenten, betere kwaliteit van zorg bieden en tegelijk door meer efficiëntie de kosten helpen beheersen.

 

Daarmee wordt niets nieuws verteld, velen hebben die boodschap al verkondigd aan wie het horen wilde en pioniers als Portavita en KSYOS voegen al jaren de daad bij het woord. In veel andere sectoren is tele-dienstverlening het aandeel van 7 procent allang gepasseerd. Echter niet in de zorgsector.

 

Want goedbeschouwd zijn het zeven magere jaren geweest en is tele-health nog steeds vooral een belofte en zeker nog geen substantieel deel van de reguliere zorg. Uit de interviews voor het Empirica onderzoek komen de belangrijkste barrieres naar voren die in essentie dezelfde zijn gebleven als in 2000: de financiering van de zorg, de aanbodsturing in de zorg, gebrek aan awareness bij patiënten, geen investeringscultuur en geen visie.

Als je hoort hoeveel er over tele-health wordt gesproken en welke aandacht stimuleringsprojecten krijgen, lijken betere tijden aangebroken. Maar dat is slechts schijn. De meeste initiatieven zijn gebaseerd op innovatiesubsidies en hebben de business case voor de exploitatiefase niet rond. Als de subsidie stopt, stopt de innovatie.

 

Het is slechts een enkeling gelukt, zoals Diamuraal, om zelf een maatwerk-oplossing met alle partners op te stellen. Een voorbeeld voor de toekomst, maar vooralsnog eerder uitzondering dan regel. Toch zal tele-health op termijn reguliere zorg worden. Dat is de overtuiging van velen. En ze zullen gelijk krijgen. Maar wanneer? De volgende ontwikkelingen kunnen het tempo flink versnellen: Maak het mogelijk voor zorgverzekeraars om tele-health diensten in te kopen om in de zorgvraag van consumenten te voorzien in plaats van traditionele zorgdiensten, zodat tele-health leidt tot substitutie in plaats van extra kosten.

 

Walter Salzmann, verantwoordelijk voor zorgict bij het College voor zorgverzekeringen (CVZ) geeft aan dat de dbc-structuur hiervoor meer ruimte biedt dan nu wordt benut. Die maakt namelijk geen onderscheid in het medium waarmee de dienst geleverd wordt. Het CVZ heeft onlangs in zijn Pakketrapport verklaard dat het teledermatologisch consult en het webmailconsult door de huisarts nieuwe vormen zijn van zorg die al in het basispakket zitten.

 

Kies bij de besteding van nieuwe financiële middelen voor projecten en diensten die binnen enkele jaren geen subsidie meer nodig hebben voor een positieve business case voor exploitatie.

 

Tele-health leidt tot hele andere organisatievormen en past niet in het traditionele model van 1e en 2e lijnszorg of cure versus care. Introduceer daarom naast 1e lijnszorg en 2e lijnszorg de organisatievorm telezorg en gebruik bestaande goede praktijkvoorbeelden voor structurele inrichting.

 

En wat wil de patiënt? Als de patiënt echt centraal staat in de zorg, dan is dat het vertrekpunt voor de zorg van de toekomst, ook via tele-health. Dora Tjalsma, beleidsmedewerker NPCF, geeft aan: “Telemedicine kan een belangrijke bijdrage leveren aan het realiseren van vraaggestuurde zorg in Nederland. Het belangrijkste uitgangspunt is dat de zorggebruiker ervaart dat de toepassing een bijdrage levert aan de kwaliteit van zijn leven."

 

Hoe logisch de behoefte van de patiënt ook lijkt als startpunt, tele-health komt voort uit een eeuwenlang aanbodgestuurde sector. Tjalsma: "In telemedicine ontbreekt vaak het perspectief van de zorggebruiker. Het probleem, de vraag van de toekomstige gebruiker op het gebied van telemedicine, zal eerst in kaart moeten worden gebracht voordat een passende interventie -met behulp van ict- kan worden vastgesteld."
Ten slotte onderschrijft de NPCF de impact van deze aanpak voor de zorgsector. Tjalsma: "De keuze voor het gebruikersperspectief heeft gevolgen voor de onderlinge verhoudingen, de inrichting en de financiering van de zorg."

 

Vanuit het aanbodperspectief lijkt in de caresector de geest uit de fles. Staatssecretaris Jet Bussemaker noemt zorg op afstand met ict als prioriteit en bij Actiz heeft het alle aandacht. Voor ActiZ is zorg op afstand een must aangezien de inzet is cliënten zo lang mogelijk zorg te bieden in hun eigen thuissituatie. Zeker in een branche die bovendien geconfronteerd wordt met een groeiende vraag en een krappe arbeidsmarkt. ActiZ spant zich dan ook in om voor haar leden de barrières weg te nemen die de toepassing van nieuwe technieken in de weg staan.

 

Ondertussen neemt ook de awareness toe dat tele-health en het elektronisch patiëntendossier (EPD) belangrijke middelen voor betere zorg zijn die met elkaar samenhangen. René van Dijk, cardioloog in het Martini ziekenhuis in Groningen en voorzitter van de Nederlandse Tele-Health werkgroep Hartfalen, stelt het kort en bondig: “Tele-health zonder EPD is geen tele-health”.

 

Mede daarom heeft Nictiz aangegeven tele-health meer aandacht te gaan geven, onder andere tijdens het eNederland congres in november, waar ook René van Dijk zijn visie en ervaring zal presenteren. Als nationaal instituut zou Nictiz kunnen helpen om samen met partijen de noodzakelijke akties op de agenda bij overheid en politiek te krijgen. Daarbij kan een rapport van haar Canadese counterpart, Health Infoway, een mooie leidraad zijn. De conclusie van het onlangs opgestelde Home Telehealth Business Case Report is duidelijk: “Er is een enorm positieve business case voor tele-health, mits men bereid is de bakens te verzetten en traditionele financiering en organisatie van de zorg los te laten.“ Het wordt tijd de bakens écht te gaan verzetten, ook in Nederland!

 

Auteur: Chris Flim, zelfstandig adviseur, flimprojectmanagement

 

Dit artikel verscheen eerder in ICTzorg magazine, jrg 8, nr. 4/2007