In de spreekkamer van iedere dokter een aansluiting waarmee hij patiëntgegevens kan uitwisselen met de rest van het land. Dat stelde Gert-Jan van Boven zich ten doel toen hij vijf jaar geleden aantrad als directeur van het Nationaal ICT Instituut in de Zorg (NICTIZ).

 

Duizend dagen gaf hij zichzelf de tijd om dit te bereiken. Het heeft wat langer geduurd maar nu lijkt het einddoel toch in zicht: er is een landelijke infrastructuur voor de uitwisseling van patiëntgegevens en de eerste pilots met het elektronisch medicatiedossier (EMD) en het waarneemdossier huisartsen (WDH) lopen.

 

Eenvoudig was het niet geeft Van Boven toe. NICTIZ heeft jarenlang lopen sleuren en trekken om ICT hoog op de agenda te krijgen in de zorg. En pas de laatste jaren lijkt het daarin succesvol.

 

Maar je moet de complexiteit van de opdracht ook niet onderschatten, benadrukt Van Boven. “De zorg wordt vaak voorgesteld als één systeem, maar dat is helemaal niet zo. Het zijn allemaal autonome kolommen: de huisartsen, de apotheken, de ziekenhuizen, enzovoorts. En iedere kolom voert zijn eigen beleid, heeft zijn eigen organisatievorm en zijn eigen informatiestructuur en beschikt over zijn eigen communicatietechnieken.

 

Vaak denken mensen als je nu maar de technische systemen aan elkaar knoopt, dan is het geregeld. Maar je moet ook een oplossing vinden voor bijvoorbeeld de verschillende manieren waarop in de afzonderlijke kolommen de informatie is opgeslagen. En daarom duurt het allemaal zo lang.”

 

Vervelend is echter dat iedereen voortdurend naar NICTIZ wees als het allemaal niet opschoot met het elektronisch patiëntendossier (EPD). Het leidde er zelfs toe dat toenmalig minister Hoogervorst van VWS eind 2005 de regie naar zich toe trok.

Buitengewoon oneerlijk vond Van Boven het. “We voelden ons in onze eer aangetast. We konden er niets aan doen en toch werden wij in de rol van zondebok geduwd. Terwijl we er al die jaren heel hard aan getrokken hadden.”

 

Het is de tragiek van het NICTIZ. Ze doen het nooit goed. Zorgaanbieders en leveranciers vinden NICTIZ te veel overheid, en de overheid vindt dat NICTIZ te veel de oren laat hangen naar de partijen in het veld. Van Boven: “We zijn net de keuken in het leger, daar moppert ook altijd iedereen op.”

 

Toch bleek de zet van Hoogervorst achteraf een zegen, aldus Van Boven. “NICTIZ hoefde niet langer de rol te vervullen van opdrachtgever, die rol is overgenomen door het ministerie van VWS. Het EPD kwam daarmee hoog op de agenda te staan bij het ministerie waardoor ook meteen de klussen die het ministerie zelf moest doen, hoge prioriteit kregen.”

 

Intussen is er een breed draagvlak voor de lijn die door NICTIZ en het ministerie van VWS wordt gevolgd. Van Boven: “In tegenstelling tot de aanpak in Groot-Brittannië probeert men hier zo weinig mogelijk centraal te regelen en zoveel mogelijk over te laten aan de markt. Iedereen mag zijn eigen systeem houden, zolang het maar kan communiceren met het landelijk schakelpunt.”

 

Van Boven erkent dat NICTIZ ook fouten heeft gemaakt. “De samenwerking met de leveranciers is pas in een laat stadium goed van de grond gekomen. Op een gegeven moment kwamen we erachter dat je niet eindeloos moet overleggen maar de bedrijven die in de markt actief zijn praktische vragen moet voorleggen. En dan blijkt het ineens heel makkelijk te gaan.”

 

“En misschien hebben we soms ook te veel met oogkleppen op en peterselie in onze oren gewerkt. Omdat er gewoon hard gewerkt moest worden om de landelijke architectuur af te krijgen. Gevolg was wel dat niet iedereen wist waarmee we bezig waren.”

 

Op dit moment heeft NICTIZ drie taken. Allereerst fungeert NICTIZ als kenniscentrum voor zorgaanbieders en leveranciers. Agendering is daarvan een onderdeel. Van Boven: “Nu er een infrastructuur is voor de uitwisseling van patiëntgegevens en het WDH en EMD landelijk uitgerold kunnen worden, is het onze taak om ervoor te zorgen dat nieuwe zaken op de nationale ICT-agenda komen te staan.”

 

Hiervoor is een stuurgroep ingesteld onder voorzitterschap van Martin van Rijn, directeur-generaal van het ministerie van VWS. Voorstellen voor de landelijke ICT-agenda worden voorbereid in het platform ICT & Innovatie (zorgicteninnovatie.nl)  waar de verschillende koepel- en brancheorganisaties van zorgaanbieders, zorgverzekeraars, patiëntenorganisaties en ICT-bedrijven in zitten.

 

Van Boven verwacht dat de landelijke ICT-agenda nu wat ruimer zal worden dan alleen de invoering van een EPD. Hij denkt bijvoorbeeld aan e-health en domotica maar ook aan de administratieve processen in de zorg.

 

Verder is het een taak van NICTIZ om landelijke standaarden te ontwikkelen en te onderhouden. En tot slot blijft NICTIZ verantwoordelijk voor de landelijke infrastructuur en de aansluiting van leveranciers op het landelijk schakelpunt.

 

Van Boven is ervan overtuigd dat uiteindelijk alle leveranciers ervoor zullen zorgen dat hun software geschikt is voor aansluiting op het landelijk schakelpunt. “Anders val je op den duur uit de boot.”

 

Om extra druk uit te oefen verwacht hij dat er voor de huisartsen een financiële stimuleringsregeling komt. “Ik denk dat  alle huisartsen gedurende anderhalf jaar een  opslag op hun patiëntentarief krijgen als ze zijn aangesloten op het landelijk schakelpunt. Daar kunnen ze de extra kosten goed uit betalen. En hoe later ze zich aansluiten, hoe minder ze vergoed krijgen. Met als gevolg dat de druk op de leveranciers groter wordt om hun systemen geschikt te maken voor aansluiting op het landelijk schakelpunt.”

 

Intussen wacht Van Boven vol spanning het moment af dat de eerste dokters daadwerkelijk met een EMD en een WDH gaan werken. “Ik ben ontzettend benieuwd naar het moment dat we de eerste gelukkige dokters kunnen filmen die zeggen het was een hoop gedoe maar ik kan het nu iedereen aanraden. Ik durf te zeggen dat vervolgens binnen nu en twee jaar iedere dokter op het landelijk schakelpunt zal zijn aangesloten.”

 

“Ik zal nu nog niet zeggen dat we het goed hebben gedaan maar als het WDH en EMD in elke spreekkamer draait, dan is voor mij het moment aangebroken om onze eigen gladiolen te kopen. Dan gaan we het vieren.”

[fotobijschrift] Gert-Jan van Boven: “Wie zijn net de keuken in het leger, daar moppert ook altijd iedereen op.” (ICTzorg - Mario Gibbels)