Het blijft polderen bij de invoering van het elektronisch patiëntendossier. Trekker van het project Ellen Maat verwacht echter wel dat het sneller zal gaan als eenmaal de basisvoorwaarden zijn ingevuld.

 

De meeste ambtenaren op het ministerie van VWS vinden ict saai, ingewikkeld, een beetje eng zelfs. Dat geldt echter niet voor Ellen Maat. Het is dan ook geen toeval dat ze hoofd is van het programma ICT in de Zorg. Niet dat Maat diep in de techniek zit. Ze ziet ict vooral als een bestuurlijk vraagstuk. Maat: “Ict is een buitengewoon belangrijk middel om de zorg toegankelijk en betaalbaar te houden en de kwaliteit te verbeteren.”

 

VWS is in 2005 gestart met het programma ICT in de Zorg omdat het ministerie de noodzaak van het gebruik van ict in de zorg inzag. Maat: “De overheid trekt zich op steeds meer terreinen terug. Bij ict zie je echter een tegenovergestelde beweging. Daar heeft het ministerie juist de regie meer naar zich toe getrokken.”

 

Hoe wil het ministerie van VWS het gebruik van ict in de zorg bevorderen?
“Door het te stimuleren, faciliteren, financieren en uiteindelijk ook door het wettelijk te verplichten. We stimuleren de invoering van het elektronisch patiëntendossier (EPD) door hiervoor binnen het ministerie een aparte implementatie-organisatie in het leven te roepen. We faciliteren door te zorgen voor een landelijke infrastructuur die het uitwisselen van informatie over patiënten mogelijk maakt. We geven financiële ondersteuning aan de elf koploperregio’s die aan de gang gaan met het elektronisch medicatiedossier (EMD) en het waarneemdossier huisartsen (WHD). En we leggen zorginstellingen wettelijk de verplichting op om op een betrouwbare manier informatie uit te wisselen via het Burgerservicenummer (BSN). Sluitstuk wordt de Wet elektronisch patiëntendossier die ervoor moet zorgen dat iedere zorgaanbieder verplicht is om met een EPD te werken.”

 

Het ict-beleid van VWS richt zich dus vooral op het EPD?
“Daar ligt inderdaad de focus. Het EPD moet als hefboom fungeren om het gebruik van ict in de zorg te stimuleren. We gaan ervan uit dat zodra er een landelijke infrastructuur is voor het uitwisselen van informatie over patiënten – met een Burgerservicenummer, een Landelijk Schakelpunt, een UZI-pas (Unieke Zorgverleners Identificatiepas) – het besef van de toepasbaarheid van ict vanzelf zal groeien.
Maar we kijken daarnaast ook nog hoe we op andere manieren het gebruik van ict in de zorg kunnen stimuleren. Daarom hebben we de subsidie voor NICTIZ (Nationaal ICT Instituut in de Zorg) verlengd zodat NICTIZ het toepassen van ict verder kan bevorderen. Verder zijn we aan het bekijken of we via de bekostiging van de zorg prikkels kunnen inbouwen zodat zorginstellingen meer investeren in ict.”

 

Hoe dan precies?
“We zijn in overleg met de zorgverzekeraars of zij bij de onderhandelingen met zorgaanbieders in het contract eisen kunnen opnemen met betrekking tot de inzet van ict. Bijvoorbeeld dat de ict van een bepaald niveau is en voldoet aan de landelijke eisen.”

 

Bent u tevreden over de resultaten tot nu toe?
Denkt even na. “Ik vind dat er de afgelopen periode ontzettend veel is gerealiseerd. Maar het blijft een ingewikkeld traject. Je hebt met ontzettend veel partijen te maken, met allemaal hun eigen belangen. Het is ook een heterogene sector. Je moet zowel rekening houden met individuele huisartsen als met academische ziekenhuizen. En dan heb je ook nog de ict-leveranciers, die zijn buitengewoon belangrijk voor het welslagen van het EPD.”

 

En die hebben soms geen belang bij landelijke standaarden.
“Net zoals in elke andere bedrijfstak zullen ict-leveranciers proberen hun marktaandeel te behouden of te vergroten. En binnen die markt zijn er zowel grote als kleine bedrijven, bedrijven die al in de markt zitten en bedrijven die nieuw zijn. En iedere leverancier kiest vanuit zijn eigen positie in die markt zijn eigen strategie.”

 

Hoe onderhandelen jullie met de ict-leveranciers?
“We onderhandelen niet met ze. Dat doen de zorgaanbieders. Die kunnen van de leveranciers eisen dat de software voldoet aan de landelijke standaarden. Wij, en daar speelt NICTIZ ook een belangrijke rol bij, praten wel veel met leveranciers. We geven informatie. En we nodigen ze uit om hun software te laten draaien in een laboratoriumopstelling om te kijken of die werkt volgens de landelijke standaarden. Blijkt dit het geval, dan krijgen ze officieel de stempel Proof of Concept opgedrukt. Elf leveranciers hebben hier inmiddels met succes aan meegedaan.”

 

Uiteindelijk zullen ze dus toch mee moeten, als elke zorginstelling straks wettelijk verplicht is om met een EPD te werken dat voldoet aan de landelijke standaarden.
“Maar het tempo wordt mede bepaald door de druk die de zorgaanbieders leggen op de leveranciers om met hun software te voldoen aan de landelijke eisen.”

 

Bij het EMD en het WDH gaat het om huisartsen, apotheken en ziekenhuizen. De rest van de zorgsector komt er bekaaid vanaf.
“De nadruk ligt inderdaad op de cure. We hebben daarvoor gekozen omdat daar het probleem het meest nijpend is. Door gebrekkige informatie over medicijnen worden er naar schatting per jaar 19.000 mensen opgenomen in een ziekenhuis en vallen er 1200 vermijdbare doden. We hebben daarom gekozen voor een aanpak waarbij het EPD wordt opgebouwd vanuit het EMD en het WDH. We hebben echter het platform ICT & Innovatie in het leven geroepen waar, ook vanuit de care, voorstellen voor vernieuwingen op ict-gebied ingediend kunnen worden.”

 

Binnen de ouderen- en thuiszorg hebben ze besloten om alvast zelf te beginnen met de ontwikkeling van een elektronisch cliëntendossier (ECD). Is dat niet strijdig met het landelijk beleid van VWS?
“Nee hoor. Het is juist goed als ook in de ouderen- en thuiszorg patiëntengegevens elektronisch worden vastgelegd. Als eenmaal het ECD is ingevoerd, is de stap naar het uitwisselen van gegevens die ook voor andere hulpverleners van belang zijn, makkelijker te zetten. De ontwikkeling van het ECD wordt overigens door het ministerie van VWS gesubsidieerd. En een van de voorwaarden is dat het voldoet aan de landelijke standaarden voor gegevensuitwisseling.”

 

In de regio Rijnmond gaat men ook al met een eigen EPD aan de slag.
“Er is niks mis mee als naast het landelijk traject ook regionale initiatieven ontstaan. In de regio kennen zorgaanbieders elkaar en de winst van de uitwisseling van patiëntengegevens is direct voelbaar. Het tempo kan er ook wat hoger liggen dan het landelijk traject. Zolang zo’n regionaal EPD maar aansluit op de landelijke standaarden. Want we moeten natuurlijk voorkomen dat patiëntengegevens straks niet uitgewisseld kunnen worden tussen regio’s.”

 

Tijdens de kabinetsformatie is er vanuit verschillende brancheorganisaties in de zorg aangedrongen om meer investeringen in ict. Ligt daar een rol weggelegd voor VWS?
“De zorgsector loopt inderdaad achter wat betreft de toepassing van ict. Maar als het goed is, ga je als zorginstelling door te investeren in ict efficiënter en doelmatiger werken. Het verdient zichzelf dus terug.”

 

Maar de kosten gaan voor de baten uit, zeggen de brancheorganisaties.
“Maak dan een businessplan, sluit desnoods een lening af. Wellicht ligt hier een taak weggelegd voor de zorgverzekeraars om daar afspraken over te maken met de zorgaanbieders. Zorginstellingen moeten ict zien als een normaal onderdeel van de bedrijfsvoering. Ze kunnen zelf beslissen hoeveel ze in ict willen investeren. Je hebt instellingen die een procent van hun budget in ict investeren en je hebt instellingen die zeven procent in ict investeren. Het hangt allemaal af van de ondernemersgeest van de zorgbestuurder.”

 

Het is niet de taak van VWS om extra geld in ict te steken?
”Nee, de rol van de overheid is om zorg te dragen voor de landelijke voorwaarden voor een EPD. Ik ben het absoluut met Marc Berg eens die in het vorige nummer van ICTzorg zei dat het subsidiëren van ict slecht is voor de zorg. Want subsidies stoppen op een gegeven moment en leiden niet tot het verantwoordelijkheidsgevoel bij zorginstellingen om ict-investeringen toekomstbestendig te maken. De scope is alleen het binnenhalen van de subsidie.”

 

Marc Berg zei in datzelfde interview ook dat de overheid zich niet teveel met de techniek moet bezighouden.
“Dat is iets te gemakkelijk. Wil je komen tot optimaliseren van het ict-gebruik in de zorg, dan moet er wel degelijk een standaardiseringslag plaatsvinden. We zeggen daarom als overheid alleen aan welke landelijke standaarden een EPD moet voldoen, we schrijven niet voor welk EPD zorginstellingen moeten kiezen.”

 

Ad Scheepbouwer bracht bijna een jaar geleden in opdracht van het ministerie van VWS een advies uit over innovatie en ict waarin hij zegt dat er op korte termijn een landelijk EPD moet komen. Het ziet ernaar uit dat het nog wel even kan duren.
“Het gaat om een gigantisch veranderingsproces. Het is niet zomaar even wat automatiseren. We hebben het over 8000 huisartsen, 100 huisartsposten, 1900 apothekers en meer dan 100 ziekenhuizen. Ik denk wel dat het een stuk sneller zal gaan als eenmaal de basisvoorwaarden voor een EPD zijn ingevuld. “

 

Maar het blijft polderen?
“Dat is inderdaad de kunst. Zoals ik al zei, het is meer een sturingsvraagstuk dan een technisch vraagstuk.”

 

Wie is Ellen Maat?
Ellen Maat (34) studeerde bestuurskunde aan de universiteit van Nijmegen. Ze is bij het ministerie van VWS begonnen als beleidsmedewerker bij de directie gehandicaptenbeleid. Daarna werd ze projectleider pgb (persoonsgebonden budget) financiering. Haar opdracht was om vier verschillende pgb-regelingen terug te brengen tot één regeling. Toen die klus na vier jaar was geklaard, is ze gevraagd om projectleider Burgerservicenummer te worden. In 2005 besloot het ministerie van VWS meer energie te steken in het ict-beleid. Er werd een programma ICT in de zorg gestart waarvan Maat het hoofd werd. (ICTzorg - Mario Gibbels)