Interview hoogleraar: ‘De angst voor technologie is heel primitief’

Wat is er te verwachten van de nieuwe hoogleraar ‘Technologie in de zorg’ Luc de Witte? Weg met de angst voor technologie in de langdurende zorg, onderzoek en samenwerking in de regio om technologie efficiënter toe te passen, en wachten op de EPD’s van Google en Microsoft.

Luc de Witte heeft geneeskunde gestudeerd, maar kwam direct in het onderzoek terecht en is daar nooit meer weggeraakt. Naast hoogleraar aan de ‘Faculty of Health, Medicine and Life Sciences’, is hij lector aan de Hogeschool Zuyd en onderzoeksmanager bij kenniscentrum Vilans. Anderhalf jaar geleden besloot De Witte zich te richten op de technologie in de zorg. “Gezien vanuit de zorg, niet vanuit de technische kant.”

Werken bij drie organisaties is te combineren, niet altijd even gemakkelijk, maar wel noodzakelijk. “Universiteiten hebben de kennis maar zijn heel slecht in het overbrengen hiervan. Ze hebben weinig gevoel voor de praktijk. De koppeling met de hogeschool ligt dan voor de hand. Bovendien heeft die ook ict- en technische opleidingen die aan de Universiteit Maastricht niet bestaan. Een instituut als Vilans is nodig om kennis te vertalen naar praktisch hanteerbare zaken.”

U richt zich als hoogleraar vooral op de langdurende zorg. Zijn de zaken in de kortdurende zorg al voor elkaar?
“Een ziekenhuis zit vol met techniek. Het is voor iedereen vanzelfsprekend dat er piepende apparaten staan. In de curatieve zorg en bij de specialisten is er de drive om het nieuwste van het nieuwste te hebben. Loop een verpleeghuis binnen, dan waan je je twintig jaar terug in de tijd. In de gehandicaptenzorg is dat nog erger. Er is een enorme achterstand, terwijl daar juist veel winst te halen is door slim met techniek om te gaan. Komt bij dat in de langdurende zorg de grootste arbeidstekorten te verwachten zijn.”

Waar moet een oplossing geboren worden?
“Het is belangrijk bij het probleem te vertrekken, om te zien waar oplossingen nodig zijn. Voor veel oplossingen is helaas de techniek het startpunt, zie de EPD’s. Het zijn de softwareontwikkelaars die dingen bedenken. Weliswaar in gesprek met de zorg, maar veel verder dan de dokter als gesprekspartner komen ze niet.”

Of het uitgangspunt nu de techniek of het probleem is, vaak gehoorde klacht is: te veel ict is ethisch onverantwoord.
“Er wordt altijd gesproken over de aantasting van privacy, die wordt behoorlijk overdreven. Bijvoorbeeld in de discussie rond het EPD. Natuurlijk moeten de patiëntendossiers goed beveiligd worden, maar als ik nu in een ziekenhuis rondloop staan de dossiers in karren op de gang, voor iedereen toegankelijk. Als de gegevens in een computer komen te staan is het ineens reuze eng. Maar wie heeft er nou belang bij te weten welke pilletjes ik gebruik? Ik kijk daar nuchterder tegen aan.”

Kunt u zich indenken dat mensen zich ongemakkelijk voelen als zij steeds in de gaten worden gehouden?
“Nachtverpleegkundigen vinden een techniek die in de gaten houdt of iemand nog ademhaalt een aantasting van de privacy. Maar zij lopen vier keer per nacht de kamers van bewoners binnen ter controle. Dat lijkt me een ergere aantasting. De angst voor dit soort technologie is heel primitief.”

Is er een oplossing voor het probleem van privacyaantasting?
“Niet alle gegevens moeten naar een professional gaan die deze continu zit te checken. Een systeem dient alleen iets door te geven als dat werkelijk belangrijk is.”

Hoe denkt u over robotica?
“Ik verwacht veel van robotica voor de zorg. Volgens velen zou dit onmenselijk zijn, koud en hard. Dat is ook een verwrongen beeld. Er is ongemerkt al heel wat robotica in ons leven die we niet als koud zien, maar als uiterst handig.”

Welke factoren bevorderen de invoering van ict en technologie?
“Het arbeidstekort speelt een stimulerende rol. Het fundamentele probleem is echter dat de technologie, die er in overvloed is, niet goed aansluit bij de zorg, bij de behoeften van de mensen in de praktijk.”

Is er sprake van slechte communicatie?
“Ict en zorg zijn zulke verschillende werelden. De mensen die een oplossing bieden snappen niet hoe het in de zorg werkt, en de zorgverleners kunnen hun problemen en wensen niet vertalen naar een technisch concept. Ze spreken elkaars taal niet.”

En u spreekt de taal van beiden?
“Dat probeer ik in ieder geval. Ik breng de partijen bij elkaar op discussieavonden. Het duurt dan wel een paar sessies, maar ze gaan elkaar beter snappen. Probleem en techniek moeten gecombineerd worden, en vanuit het probleem starten, zo simpel is het.”

Zijn er nog meer belemmerende factoren?
“De financiering. Het algemene idee is: techniek is duur. Over iemand die in een ziekenhuis ligt is geen seconde discussie, die moet geholpen worden, hoe duur het ook is. Wanneer iemand een aanpassing aan zijn rolstoel nodig heeft, dan gaat de procedure via commissies en aanvraagformulieren, en is zo iemand gerust een half jaar verder.”

Regionaal innovatieprogramma

Een van de speerpunten van De Witte’s beleid moet het regionaal innovatieprogramma worden. Landelijk programmeren ‘vinden we in Nederland eng’, en is volgens hem ook te grootschalig. Er moet onderzoek komen naar de kosten en effecten van de inzet van technologie.

Waarom uw regionale innovatieprogramma?
“De meeste techniekontwikkelingen in de zorg zijn hapsnap oplossingen. Project hier, project daar, experimentje zus, en maar hopen dat het werkt. Het blijft te kleinschalig. Het is nu vaak een eenling die iets probeert op technologiegebied. We proberen met regionale partijen in de zorg en het bedrijfsleven tot een programmatische aanpak te komen.”

Hebt u al iets regionaal onderzocht?
“We hebben vanuit de universiteit een onderzoek gedaan naar tientallen projecten voor kleinschalig wonen in de ouderenzorg. In de gehanteerde technologie bleek nauwelijks gemeenschappelijkheid te bestaan. Terwijl het gaat om dezelfde soort bewoners. Dan ben je niet slim bezig. Wanneer de partijen bij elkaar gaan zitten kunnen ze in een klap tien keer meer bereiken.”

Wat zijn de voordelen van een regionale aanpak?
“Gezamenlijk inkopen is voordeliger. Vanuit bedrijven gezien is het ook aantrekkelijker, ze praten niet met een instelling maar met een hele regio. En technologie die grootschalig ingezet wordt is ook goed te evalueren, en dat is van belang om te leren van ervaringen.”

Elektronische patiënten dossier

Over de perikelen rond de invoering van het EPD is De Witte duidelijk: ‘krankzinnig’. Wachten op de systemen van Google en Microsoft is zijn advies. “Er wordt heel veel geld aan EPD’s uitgegeven, maar het is op weinig plaatsen echt goed geregeld. De EPD’s van Google en Microsoft vagen de pogingen die tot nu toe zijn ondernomen in een keer weg. Daar ben ik van overtuigd. Ze hebben een heel ander, en beter vertrekpunt: de patiënt.”

Het idee dat het EPD er voor zorgt dat alle gegevens overzichtelijk zijn…
“Dat is nog heel ver weg. We hebben onderzoek gedaan bij een zorgaanbieder in Limburg. De variëteit in EPD’s die gebaseerd zijn op hetzelfde systeem was enorm. Verschillen mogen er zijn, maar 93 procent was anders. Het kan niet zo zijn dat al die informatie zo nuttig en belangrijk is.”

Vertrouwt u de patiënt zoiets toe?
“Het lijkt mij de veiligste basis. Met bijkomend voordeel dat je mensen opvoedt in het zelfmanagement en de eigen verantwoordelijkheid. Als nieuwkomer in dit veld vind ik het onbegrijpelijk, waarom moet het zo ontzettend ingewikkeld?”

Hebben ze het u proberen uit te leggen?
“Nee hoor, dat is niet uit te leggen. Ik snap het idee wel dat je al die variëteit aan zaken met elkaar wilt laten communiceren, maar in de kern is het geen slimme oplossing. Ik snap dat VWS de kritiek niet leuk vindt, er is gigantisch in geïnvesteerd. Maar gegevens over de patiënt moeten bij de patiënt liggen, dat is de meest voor de handliggende methode.”

Het is toch geen onwil bij VWS?
“Nee zeker niet. Toen men begon met Nictiz was het een politiek onhaalbare stap om het dossier aan de patiënt op te hangen. Dat zou betekenen dat alle zorginstellingen en professionals hun eigen belangen in het EPD moesten loslaten. Het kon niet echt anders, maar slim is het niet. Als je er van een afstandje analytisch naar kijkt vraag je je af: hoe kun je het bedenken?”

Auteur: Hein Bosman

Dit artikel verscheen eerder in ICTzorg Magazine

Terug naar vorige pagina  »